Fyrir skemmstu var birt fyrsta samnorræna könnun á miðlalæsi ungmenna og fullorðinna. Er þetta í fyrsta sinn sem hægt er að greina svör úr spurningakönnunum sem lagðar voru fyrir á sama tíma á Íslandi, Danmörku, Noregi, Svíþjóð og Finnlandi með það að markmiði að sjá styrkleika og áskoranir meðal vinaþjóða. Í rannsókninni var hvort tveggja verið að kanna viðhorf, þekkingu og notkun á fjölmiðlum, samfélagsmiðlum og notkun gervigreindar. Rannsóknin var fjármögnuð af Norrænu ráðherranefndinni.
Þetta er í fyrsta sinn þar sem fjölmiðla- og samfélagsmiðlanotkun er borin saman milli nokkurra ríkja sem byggja þó á sameiginlegri menningu. Með þessum hætti er mögulegt að sjá styrkleika og áskoranir sem við Íslendingar stöndum frammi fyrir í samanburði við okkar helstu nágranna. Stefnt er að því að þróa rannsóknina áfram með það að markmiði að hægt sé að kortleggja þróunina áfram í samanburði við önnur ríki.
Ísland sker sig úr í fjölmiðla- og samfélagsmiðlanotkun
Niðurstöðurnar sýndu meðal annars að það sem áður var vitað að Ísland sker sig úr varðandi Facebook og Messenger notkun en notar minnst WhatsApp og X (Twitter). Jafnframt kemur fram að fjölmiðlaumhverfið á Íslandi sker sig nokkuð úr meðal Norðurlandanna. Íslendingar hafa meiri aðgang að fréttum þar sem fréttir eru opnar og færri miðlar eru í áskrift. Niðurstöður rannsóknarinnar sýna að dagleg notkun Íslendingar á prentmiðlum og sjónvarpi til að halda sér upplýstum er minni en hjá nágrannaþjóðunum en útvarpshlustun en meiri. Finnland sker sig úr hvað varðar lestur prentmiðla.
Þekking á mikilvægi fjölmiðla ábótvant
Athygli vekur að þekking landsmanna á ritstjórn og almennu lagaumhverfi fjölmiðla er minni en hjá nágrönnum okkar. Íslendingar vita síður hvaða fjölmiðlar hafa sérstakt almannaþjónustuhlutverk að lögum, að fjölmiðlar hafa ábyrgðarmann og hvert hans hlutverk sé og að fólk eigi rétt til andsvara þegar rangfærslur hafa verið settar fram. Enn fremur er minni þekking á Íslandi um fjármögnun fjölmiðla og hvort þeir eru fjármagnaðir með auglýsingum eða skattfé. Könnunin sýnir að Íslendingar telja að fréttaþættir í sjónvarpi gefi ekki hlutlæga mynd af fréttnæmum viðburðum hér á landi og erlendis. Enn fremur telur fólk að í slíkum þáttum komi fram nægilega fjölbreytt sjónarmið og telja síður að þeir séu til þess fallnir að styrkja tjáningarfrelsi og lýðræði.
„Niðurstöður könnunarinnar sýna að það er tækifæri til að upplýsa almenning á Íslandi betur um lýðræðishlutverk og lagaumhverfi fjölmiðla svo við stöndum jafnfætis frændum okkar á Norðurlöndunum. Þá má jafnframt velta fyrir sér hvort að fjölmiðlalandslag í fámennu ríki hafi áhrif á niðurstöðurnar í ljósi þess að íslenskir fjölmiðlar hafa mun minni fjárráð til þess að sinna rannsóknarblaðamennsku, fréttaskýringum og bjóða upp á vandaða fréttaþætti“ segir Elfa Ýr Gylfadóttir framkvæmdastjóri Fjölmiðlanefndar
Dagleg fréttanotkun barna minni en á hinum Norðurlöndunum
Niðurstöður könnunarinnar meðal barna og ungmenna (9 -15 ára) sýna að dagleg fréttanotkun íslenskra barna er minni en á hinum Norðurlöndunum. Uppsöfnuð fréttanotkun er jafnframt almennt lægri. Þegar litið er til samfélagsmiðla þá er notkun íslenskra barna og ungmenna almennt lægri en á hinum Norðurlöndunum en Svíar tróna almennt efst í notkun samfélagsmiðla í þessum aldurshópi.
Niðurstöður könnunarinnar má finna með því að smella á myndina af skýrslunni hér að neðan:
